De ijsbergmetafoor, geïntroduceerd door antropoloog Edward T. Hall, suggereert dat de meeste aspecten van een cultuur op het eerste gezicht onzichtbaar zijn. Gedrag en gewoonten zijn slechts het zichtbare topje van een ijsberg

gedrag, gewoonten en levensstijlen die we observeren slechts een klein, zichtbaar deel van een veel groter geheel, net als het topje van een ijsberg. Daaronder bevinden zich waarden, wereldbeelden en sociale normen die voortkomen uit religie, geschiedenis en het gemeenschapsleven.

Een onmisbare stap richting succesvolle integratie is het begrijpen van deze onderliggende lagen. Dit proces moet wederkerig zijn: nieuwkomers maken kennis met de cultuur van hun nieuwe land, terwijl dit land op zijn beurt streeft naar het begrijpen van de culturele achtergrond van nieuwkomers.

Leerlingen met een migratieachtergrond kunnen geschiedenis-, maatschappij- of zelfs aardrijkskundelessen anders interpreteren. Zo kunnen bijvoorbeeld kaarten die tijdens aardijkskundelessen worden getoond herinneringen oproepen aan conflict, vervreemding of het verlangen naar het land van herkomst.

Migratie vormt Europa al sinds lange tijd, door wereldwijde en regionale verplaatsingen die invloed hebben op culturen, gebruiken en innovaties. Om de Europese identiteit van vandaag te begrijpen, is het van essentieel belang om migratie en de gevolgen daarvan voor toekomstige maatschappelijke veranderingen te bespreken.

Migratie is een zeer complex fenomeen, maar toch wordt het discours hierrond in de media vaak vereenvoudigd of verdraaid. Leerlingen worden regelmatig geconfronteerd met emotioneel beladen content die angst, woede of verdriet kunnen oproepen - emoties die ruimte en aandacht verdienen in de klas. Tegelijkertijd wordt de manier waarop wij naar migratie kijken beïnvloed door cognitieve vooroordelen: mentale snelkoppelingen die van invloed zijn op de manier waarop we informatie interpreteren. Deze bias herkennen, bevordert de ontwikkeling van het kritisch denkvermogen van leerlingen en helpt om hen te betrekken bij het onderwerp op een meer bewuste en beschouwende manier.

Beschikbaarheidsheuristiek

We kennen een hogere waarschijnlijkheid toe aan een gebeurtenis op basis van hoe recent en levendig het zich kan worden herinnerd. Voorbeeld: als we in de media veel horen over misdaden gepleegd door migranten, zijn we misschien eerder geneigd om migranten als criminelen te beschouwen, ook al worden de meeste misdaden gepleegd door niet-migranten. Of wanneer we in een regio wonen met veel migranten, is het verleidelijk om het aantal migranten in het hele land sterk te overschatten op basis van onze lokale waarneming.

Aureool-effect

We schrijven iemand positieve of negatieve eigenschappen toe op basis van alleen de eerste indruk. Voorbeeld: wanneer communiceren met een nieuwkomer moeilijk is als gevolg van een taalbarrière, kunnen we onterecht denken dat zij verlegen of ongezellig zijn.

Representativiteitsheuristiek

We beoordelen een situatie of persoon aan de hand van hoe goed ze bij een bekend voorbeeld of stereotype aansluiten. Voorbeeld: als we iemand zien die goed gekleed is en in een dure auto rijdt, realiseren we ons misschien niet dat dit een vluchteling kan zijn; vluchten wordt namelijk stereotype geassocieerd met ontberingen.

Out-group homogeniteitseffect

g om mensen die tot een andere groep behoren te beschouwen als meer gelijkend op elkaar dan mensen in onze eigen groep. Voorbeeld: generaliseringen zoals „Duitsers zijn zeer punctueel” of „Nederlanders zijn luid” tonen deze neiging aan, terwijl we normaal gezien onze eigen groep op een veel diversere manier beschouwen.

Veel leerlingen hebben tegenwoordig kennissen die niet alleen ervaring hebben met immigratie, maar ook met emigratie of remigratie (terugkeer naar het land na een lang verblijf in het buitenland)

Veel families hebben hun eigen migratieverhalen, die te maken hebben met hun financiële situatie, conflict, of met persoonlijke redenen. Migratie is bovendien niet enkel een hedendaags fenomeen; het speelt ook een rol in belangrijke historische en sociale processen waarover leerlingen horen in de lessen geschiedenis, aardrijkskunde of sociale wetenschappen. Het bespreken van migratie in deze context kan een waardevolle aanvulling zijn op het kerncurriculum. Door te laten zien hoe historische gebeurtenissen migratie en het dagelijks leven beïnvloeden, krijgen leerlingen een beter begrip van sociale verandering als een onderling samenhangend proces. Ook brengt het persoonlijke verhalen naar voren van mensen met een migratieachtergrond en zet het aan tot nadenken over de manier waarop migratie zowel een nationale als de Europese cultuur vormgeeft.

We believe that integrating migration into history, geography, or civic education deepens students’ understanding of the world they live in. Materials developed by School with Class Foundation (Poland), Smilemundo (Spain), and King Baudouin Foundation (Belgium) support teachers in including migration in their teaching plans. Below are key principles to consider when approaching this topic.

Your self-reflection

Teachers are their own working tool. Before teaching about migration, reflect on your own thoughts and emotions, and consider whether — and how — to share personal experiences with students.

Remember the goal of the class

Lessons can transfer knowledge and skills, but they also create space to foster empathy, critical thinking, and an understanding of social processes. When planning a lesson on migration, it is important to consider how the class can support students in developing empathy, understanding complex historical and social processes, recognizing the challenges faced by multicultural societies, and strengthening their critical thinking skills.

Think about your students

Before addressing migration in class, consider whether any students have migration experience — especially recent experiences — as the topic may evoke strong emotions. Avoid examples that directly reference students’ personal histories, and prepare the group for discussion in advance. Reflect on which teaching methods will work best: whether to focus more on reflection or active participation, what challenges may arise, and who can offer support if needed.

Personal stories


Learning about historical and social processes through individual narratives helps challenge stereotypes and build empathy. Exploring migration through personal stories allows students to better understand the lived experiences of people on the move.

Games and interactive elements


Games and interactive activities increase motivation and engagement, making learning more dynamic. Our educational packages include interactive elements designed to support understanding and reflection.
Digital tools
Digital tools help create interactive activities and present data in an accessible way. We Digital tools enable interactive learning and help present data in an accessible way. We integrate them into our materials to support teachers and make migration-related topics more engaging in geography, history, and social science classes.

Our materials provide a starting point for exploring migration, helping create an open, supportive classroom where all students can reflect on this important topic.